با امضای یادداشت تفاهم ایالات متحده و جمهوری اسلامی، برداشت رژیم ایران از چگونگی بازگشایی تنگه هرمز، با دیدگاه کشورهای منطقه و اتحادیه اروپا، در تعارض قرار گرفته است. جمهوری اسلامی اصرار دارد که بگوید، تفاهم به دست آمده، فقط برای ۶۰ روز، کشتیرانی آزاد بدون اخذ عوارض در تنگه هرمز کفایت میکند. اما بعد از آن با استناد به بند ۵ یادداشت تفاهم امضا شده، «با رایزنی با کشورهای عربی اطراف تنگه هرمز، به ویژه پادشاهی عمان، و رعایت قوانین بینالمللی، میتواند تحت عنوان ارائه خدمات دریايی، بر عبور ومرور کشتیها در این تنگه، عوارض ببندد.»
این موضوع اگرچه با مخالفت اساسی کشورهای عربی، و برداشت کاملا متفاوت ایالات متحده با بند ۵ یادداشت تفاهم، مواجه شده است، اما کشورهای اروپایی، فراتر از همه، پیشاهنگ ورود به قضیه تنگه هرمز، ایجاد مکانیسم سریع مینروبی و تضمین کشتیرانی امن و آزاد در این تنگه شدهاند.
نشست سران گروه ۷ در اویان فرانسه بر این دیدگاه و رویکرد کشورهای اروپایی تأکید کرد. در بیانیه پایانی این نشست، تنگه هرمز و کشتیرانی امن، آزاد و بدون اخذ عوارض، مورد اشاره دقیق قرار گرفته، و از رهبری فرانسه و بریتانیا برای ورود به قضیه مینروبی این تنگه، تأکید شده است.
این بیانیه میگوید: «ما [سران گروه هفت]مجدداً تأکید میکنیم که حق عبور و مرور بدون مانع و بدون عوارض، سنگ بنای تجارت بینالمللی است. ما موافقیم که ابتکار چندملیتی، مستقل و دفاعی به رهبری فرانسه و بریتانیا میتواند با محافظت از کشتیهای تجاری، اطمینانبخشی به شرکتهای کشتیرانی و حمایت از عملیات فراگیر مینروبی، نقش مهمی در تسهیل از سرگیری ترافیک دریایی در تنگه هرمز ایفا کند.»
امضای این بیانیه توسط ایالات متحده آمریکا، بهرغم دلگیری پرزیدنت ترامپ از کشورهای اروپایی عضو ناتو، به دلیل عدم همیاری در جنگ علیه جمهوری اسلامی، به وضوح نشان میدهد، که آمریکا از چنین ایفای نقشی توسط اروپاییها، در تنگه هرمز استقبال میکند. حضور اروپاییها در تنگه هرمز نیز، مورد حمایت کشورهای عربی قرار دارد که از «یکهتازی» جمهوری اسلامی در این منطقه حساس، به ستوه آمدند.
اروپاییها برای ورود به قضیه تنگه هرمز، ظاهرا این مسئله را مطرح میکنند، که در یادداشت تفاهم امضا شده میان آمریکا و رژیم ایران، به جمهوری اسلامی ۳۰ روز مهلت داده شده، تا مسیر عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز را کاملا از وجود مینهای دریایی پاک کند. اما حکومت ایران نه تکنولوژی لازم را برای این کار دارد و نه توان کافی، و لذا نیاز هست که کشورهای اروپایی برخوردار از آخرین امکانات و تکنولوژی مینروبی مانند بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و هلند این کار را به عهده بگیرند.
این رویکرد اروپاییها با واکنش منفی جمهوری اسلامی مواجه شده است. در این راستا، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارتخارجه جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه گذشته اعلام کرد، «بازگشایی تنگه هرمز بر طبق یادداشت تفاهم امضا شده، تنها به عهده ایران خواهد بود، و جمهوری اسلامی هرگونه دخالت خارجیها در این قضیه را رد میکند.»
افزون بر این، دو تن از مقامات رژیم ایران به خبرگزاری رویترز گفتهاند، «ورود کشورهای خارجی، چه برای حمایت از امنیت کشتیرانی، و چه برای عملیات مینروبی، از سوی جمهوری اسلامی پذیرفته نمیشود.» اما بهرغم این موضعگیریها، عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی با همتای فرانسوی خود، گفتگوی تلفنی طولانی داشت.
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، در اظهارات خود، طرح ورود کشورهای اروپایی به تنگه هرمز را با عباس عراقچی در میان گذاشته است. هرچند اخباری درباره محتوای کامل این گفتگوها منتشر نشده، اما بعد از این گفتگو، جمهوری اسلامی، درباره حضور اروپاییها در تنگه هرمز، کاملا سکوت کرده است، و عزم کشورهای اروپایی برای حضور دو چندان شده است.
در این میان، اگرچه جمهوری اسلامی نمیخواهد بعد از آمریکا، با اروپاییها در تنگه هرمز درگیر شود، اما ورود اروپاییها به قضیه این تنگه، میتواند تمام نقشههای جمهوری اسلامی را خراب کند. ترس جمهوری اسلامی این است که، حضور موقتی اروپاییهای برای مینروبی، به مأموریتی دائمی در این منطقه تبدیل شود.
علاوه براین، وجود کشورهای اروپایی در تنگه هرمز، که حاضر نشدند در جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی مشارکت کنند، میتواند کشورهای عربی منطقه را تشویق کند، که بنا به طرحهای سپاه پاسداران در این تنگه عمل نکنند، و موضعی مستقل یا مخالف بگیرند. به ویژه پادشاهی عمان که یک سر معادله تنگه هرمز قرار میگیرد، هنوز موضعی درباره بند ۵ یادداشت تفاهم، که مستقیما به این کشور اشاره دارد، اتخاذ نکرده است.
اما مهمتر از همه، جمهوری اسلامی بعد از امضای یادداشت تفاهم با آمریکا، و در پروپاگاندای داخلی خود، بر این مسئله تأکید میکرد که به «وصیت علی خامنهای مبنی بر خروج نیروهای آمریکایی از آبهای منطقه» عمل کرده است، اما اکنون، مردم ایران نظارهگر این هستند، که نه فقط نیروهای آمریکایی از منطقه خارج نشدند، بلکه نیروهای اروپایی نیز، در راهند.
* نظرات و دیدگاههای مطرح شده در این مقاله الزاما بازتابدهنده موضع صدای آمریکا نیست.