نمایندگان شماری از کشورها در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، با استناد به یافتههای هیئت حقیقتیاب مستقل بینالمللی درباره حکومت ایران، سرکوب اعتراضات، کشته شدن معترضان شامل کودکان، شکنجه، بازداشتهای خودسرانه، و اعدامها، جمهوری اسلامی را محکوم کردند و خواستار پاسخگویی عاملان شدند.
این اظهارات دوشنبه ۳۰ شهریور در جریان گفتوگوی تعاملی شصتوسومین دوره شورای حقوق بشر در ژنو درباره گزارش تازه هیئت حقیقتیاب ایران مطرح شد.
نماینده آلمان یافتههای هیئت درباره ارتکاب «جنایت علیه بشریت» در جریان سرکوب خشونتآمیز اعتراضات را «هولناک» خواند و گفت عاملان باید پاسخگو شوند. او همچنین نسبت به افزایش «سرکوب فرامرزی» جمهوری اسلامی علیه روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر، و دیگر منتقدان در خارج از ایران ابراز نگرانی کرد.
نماینده اوکراین نیز گفت گزارش هیئت حقیقتیاب کشتهشدن معترضان از جمله کودکان، شکنجه، بازداشتهای خودسرانه گسترده، و اعدام پس از محاکمههای ناعادلانه را مستند کرده است و بسیاری از این موارد در حد «جنایت علیه بشریت» هستند.
بریتانیا سرکوب اعتراضات اخیر را «مرگبارترین سرکوب در تاریخ جمهوری اسلامی» توصیف کرد و استفاده از نیروی مرگبار علیه افرادی از جمله کودکان که تهدید قریبالوقوعی ایجاد نمیکردند را به شدت نگرانکننده خواند. نماینده بریتانیا همچنین به مجازات اعدام، قطع سراسری اینترنت، شکنجه و محدودیت آزادیهای اساسی اشاره کرد.
فرانسه نیز استفاده از نیروی مرگبار علیه معترضان مسالمتآمیز، شکنجه و اعترافات اجباری را محکوم کرد، و نسبت به افزایش اعدامها در ایران ابراز نگرانی کرد. نماینده این کشور از جمهوری اسلامی خواست به مجازات اعدام پایان دهد.
بلژیک نیز استفاده «غیرقانونی و عامدانه» از نیروی مرگبار علیه معترضان، از جمله کودکان، را محکوم کرد و گفت بسیاری از موارد فاحش نقض حقوق بشر ممکن است جنایت علیه بشریت محسوب شوند.
نماینده اسپانیا از جمهوری اسلامی خواست «به صدای مردم خود گوش دهد»، حقوق بنیادین آنها را رعایت کند، و به ناپدیدسازی قهری، بازداشتهای خودسرانه، و صدور و اجرای احکام اعدام پایان دهد.
سوئیس ضمن اشاره به یافتههای مربوط به احتمال وقوع جنایت علیه بشریت در سرکوب اعتراضات ایران، بخش دیگری از گزارش را نیز برجسته کرد و گفت اقداماتی که طرفهای دیگر در جریان درگیریهای نظامی انجام دادهاند نیز ممکن است «جنایت جنگی» محسوب شوند.
گزارش تازه هیئت حقیقتیاب همچنین به عملکرد نیروهای آمریکایی در جریان عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی پرداخته است. این هیئت اعلام کرده «دلایل معقولی» وجود دارد که حملات آمریکا به یک مدرسه در میناب و یک مجموعه ورزشی در لامرد ممکن است «مصداق جنایت جنگی» باشد.
بر اساس گزارش این هیئت، در حمله به مدرسه شجره طیبه در میناب ۱۵۶ غیرنظامی، از جمله ۱۲۰ کودک، کشته شدند. ایالات متحده ارزیابی هیئت درباره احتمال ارتکاب جنایت جنگی توسط نیروهای آمریکایی را رد کرده است.
نماینده روسیه نیز تمرکز خود را بر جنگ گذاشت و عملیات نظامی ۹ اسفند آمریکا و اسرائیل علیه رژیم ایران را «نقض منشور سازمان ملل و اصول بنیادین حقوق بینالملل» خواند و گفت این اقدامات موجب تشدید وضعیت در منطقه شده است.
ترکیه نیز بر راهحل دیپلماتیک تأکید کرد و گفت برای جلوگیری از یک «فاجعه انسانی» باید از راهکارهای نظامی پرهیز شود و درگیریها پایان یابد. نماینده ترکیه از تمام طرفها خواست به میز مذاکره بازگردند.
نماینده عراق نیز بر پیامدهای منطقهای جنگ تمرکز کرد و گفت ادامه درگیریها پیامدهای امنیتی، اقتصادی و انسانی جدی برای این کشور داشته است. او افزود اختلال در زنجیره تأمین و کشتیرانی، بهرهبرداری از منابع، به ویژه نفت که اقتصاد عراق به آن وابسته است، را محدود کرده است.
نمایندگان استرالیا، دانمارک و اتحادیه اروپا نیز در گفتوگوی تعاملی درباره ایران شرکت کردند.
هیئت مستقل بینالمللی حقیقتیاب درباره ایران در پی اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ تشکیل شد. شورای حقوق بشر در دی ۱۴۰۴ مأموریت این هیئت را برای دو سال دیگر تمدید کرد و از آن خواست به طور فوری درباره موارد ادعایی نقض جدی حقوق بشر و جرایم مرتبط با اعتراضاتی که از هفتم دی ۱۴۰۴ آغاز شد تحقیق کند و یافتههای خود را در نشست شورا ارائه دهد.
بر اساس مأموریت تعیینشده توسط شورای حقوق بشر، هیئت حقیقتیاب علاوه بر بررسی موارد نقض حقوق بشر، مسئول جمعآوری، تحلیل، ثبت و حفظ شواهد بهگونهای است که بتوان از آنها در رسیدگیهای قضایی مستقل احتمالی در آینده استفاده کرد.
جمهوری اسلامی همواره مأموریتهای هیئتهای حقیقتیاب و سازوکارهای کشورمحور شورای حقوق بشر سازمان ملل را رد کرده است و آنها را «سیاسی» میداند.