از بامداد پنجشنبه ۱۸ دی ایران وارد عمیقترین «خاموشی دیجیتال» سالهای اخیر شده و امروز دوشنبه ۲۹ دی این وضعیت وارد دوازدهمین روز خود شده است.
دادههای نِتبلاکس، کلودفلِر رادار و دیگر سامانههای پایش ترافیک نشان میدهد که سطح اتصال در بیشتر ساعات شبانهروز عملاً نزدیک به صفر است و تنها پنجرههای محدود، فیلترشده، غیرمستمر، و گزینشی برای دسترسی کنترلشده به اینترنت باقی مانده است که آن هم به سختی به یک درصد میرسد.
تصویر کلی قطع اینترنت
- بر اساس سنجشهای نِتبلاکس، از شامگاه ۱۸ دی سطح اتصال ملی ایران ظرف کمتر از یک ساعت سقوط کرده و به حدود ۱ تا ۵ درصد وضعیت عادی رسیده است؛ وضعیتی که این نهاد آن را «خاموشی سراسری اینترنت» توصیف کرده است.
- کلودفلِر رادار گزارش داده که با مسدود شدن ترافیک خروجی ایران، دسترسی کاربران شبکههای اصلی مانند «اِمسیسیآی»، «ایرانسِل» و «تیسیآی» به اینترنت جهانی در عمل قطع شده است.
- با وجود این خاموشی، دادههای جزیی نشان میدهد که حکومت در برخی بازهها و برای برخی کاربران «دسترسی بهشدت فیلترشده» را با هدف کنترل روایت و حفظ کارکردهای حداقلی اقتصادی و اداری برقرار کرده است.
خط زمانی دوازده روز خاموشی
- ۱۸ دی: همزمان با دوازدهمین روز اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، حکومت در میانه اوجگیری تجمعها و گزارشها از سرکوب شدید و کشتار، اینترنت را در سطح ملی قطع میکند؛ نِتبلاکس این وضعیت را «بلکاَوت سراسری» مینامد.
- ۱۹ تا ۲۲ دی ۱۴۰۴: گزارشهای نهادهای فنی و حقوقبشری حاکی است که تماسهای تلفنی، اینترنت موبایل و خطوط ثابت در شهرهای تهران، اصفهان، کرمانشاه، لُردِگان، عبدانان و بخشهایی از شیراز بهشدت مختل یا کاملاً قطع بوده است.
- ۲۲ تا ۲۵ دی ۱۴۰۴: کلودفلِر در گزارش تحلیلی خود از «سقوط تقریباً کامل ترافیک آیپیوی۶» و کاهش شدید ترافیک کلی ایران خبر میدهد و این روند را «قطع مهندسیشده و عمدی» توصیف میکند؛ نِتبلاکس میگوید ایران «روزهای متوالی آفلاین» بوده است.
- ۲۶ دی ۱۴۰۴: پس از گذشت بیش از ۲۰۰ ساعت از آغاز خاموشی، دادهها از یک «افزایش بسیار محدود» اتصال در حد حدود ۱ تا ۲ درصد خبر میدهد؛ گزارشها حاکی است که این دسترسی محدود، تحت سامانهای شدیداً فیلترشده و برای گروههای برگزیده برقرار شده است.
- ۲۷ و ۲۸ دی ۱۴۰۴: منابع حقوقبشری و رسانهای گزارش میدهند که همزمان با تداوم قطع اینترنت، ضبط دوربینهای مداربسته، جستوجوی تلفنهای همراه شهروندان و بازداشت افرادی که تصاویر اعتراضات را همراه دارند افزایش یافته است.
- ۲۹ دی: خاموشی اینترنت وارد دوازدهمین روز میشود و گزارشها آن را طولانیترین قطع سراسری در تاریخ جمهوری اسلامی توصیف میکنند؛ کارشناسان از خطر «انزوای دیجیتال افراطی» برای جامعه ایران هشدار میدهند. در این روز اتصالاتی محدود دیده م شود که میزان آن به سختی گاهی از یک درصد عبور میکند. این اتصالات میتواند ناشی از عبور تصادفی از اینترنت به شدت کنترل شده و یا واگذاری اینترنت موسوم به «سیمکارت سفید» به کاربران وابسته به حکومت، برای انتشار روایتهای حکومتی از سرکوبهای این چند روز باشد.
نهادهای حقوقبشری بینالمللی قطع سراسری اینترنت را تلاشی برای پنهان کردن ابعاد خشونت و ممانعت از ارتباط معترضان با یکدیگر و با افکار عمومی جهان توصیف کردهاند و آن را مصداق نقض حق دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان میدانند.
تحلیلگران امنیت سایبری تأکید میکنند که میزان و الگوی افت ترافیک در دادههای نِتبلاکس و کلودفلِر نشان میدهد با یک «خرابی فنی» روبهرو نیستیم، بلکه با یک «قطع عمدی و هماهنگ» طرف هستیم که هم شبکههای تجاری و هم زیرساختهای اصلی مخابراتی را در بر میگیرد.
ادامه خاموشی در دوازدهمین روز، علاوه بر پیامدهای سیاسی و حقوقبشری، به اقتصاد دیجیتال، کسبوکارهای خرد آنلاین، خدمات بانکی و زنجیره تأمین ضربه سنگینی زده و خطر فرو رفتن جامعه در «انزوای دیجیتال طولانیمدت» را پررنگ کرده است.
این خاموشی طولانیترین قطع اینترنت و «تاریکی خبری» در ایران و ابزاری کلیدی برای کنترل اعتراضات است. تلاش برای گسترش راههای جایگزین ارتباطی، از جمله استفاده از «استارلینک» و دیگر فناوریهای ارتباط ماهوارهای مستقیم با تلفن همراه در حال انجام است، هرچند طبق تحلیلها، این گزینهها هنوز نتوانستهاند ابعاد قطع سراسری را بهطور کامل خنثی کنند.
پیشتر حساب فارسی زبان وزارت خارجه ایالات متحده در شبکه اجتماعی ایکس درباره «قطع کامل و سراسری اینترنت در ایران» نوشت که جمهوری اسلامی بهطور عمدی مردم ایران را از جهان خارج جدا کرده است و سرکوب وحشیانه خود را پنهان میکند.
وزارت امور خارجه آمریکا تأکید کرد که «سانسور یک ملت نمیتواند صدای آنها برای آزادی را خاموش کند و اقدامات خشونتآمیز رژیم جمهوری اسلامی را پنهان نماید.» در ادامه این پیام تصریح شد: «جهان نظارهگر است.»
پیشتر دو نماینده جمهوریخواه و دموکرات در کنگره آمریکا با ارسال نامهای به دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا، خواستار اقدام فوری دولت ایالات متحده برای حمایت از مردم ایران در بحبوحه اعتراضات سراسری و قطع گسترده اینترنت از سوی جمهوری اسلامی شدند.
در این نامه که به ابتکار کلودیا تنی نماینده جمهوریخواه ایالت نیویورک، و دیو مین نماینده دموکرات ایالت کالیفرنیا تنظیم شده، از رئیسجمهوری آمریکا خواسته شده با استفاده از ابزار موجود و فناوریهای نوین، از جمله ارتباطات ماهوارهای و ابزارهای امن آزادی اینترنت، به مردم ایران برای دور زدن محدودیتهای حکومتی و حفظ ارتباط با جهان خارج کمک کند.