حدود ۲۱ ماه پس از کشته شدن یحیی سنوار، رهبر پیشین گروه تروریستی حماس، این گروه سرانجام روز دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵ خلیل الحیه را به عنوان رهبر جدید خود معرفی کرد.
انتخاب الحیه با سمت سازمانی «رئیس دفتر سیاسی حماس» در حالی است که در نخستین دور انتخابات داخلی حماس که با شرکت ۶۹ عضو باقیمانده این گروه برگزار شد، هیچکدام از دو نامزد - یعنی خلیل الحیه و خالد مشعل - نتوانسته بودند حد نصاب ۳۶ رأی لازم برای پیروزی را به دست آورند و از این رو رقابت به دور بعدی کشیده شد. همین امر نشاندهنده شکاف عمیق موجود در این گروه مسلح فلسطینی در امر سیاستگذاری آینده است.
خلیل الحیه بهعنوان ادامهدهنده راه یحیی سنوار در صفوف فلسطینیها شناخته میشود و خواهان ادامه همکاریهای نظامی و امنیتی با بهاصطلاح «محور مقاومت» و قبول قیمومیت جمهوری اسلامی بر گروههای فلسطینی است. این در حالی است که گفته میشود خالد مشعل به دنبال ارزیابی راهبردی مرحله حساس کنونی و تعیین فرآیندهای سیاست آینده حماس، براساس نتایج این ارزیابی است.
خلیل الحیه کیست؟
خلیل الحیه متولد ۱۳۳۹ هجری خورشیدی در شهر غزه است. او اوایل دهه ۱۳۶۰ به گروه اخوانالمسلمین پیوست؛ گروهی که بعدها حماس از دل آن بیرون آمد. خلیل الحییه از اعضای بنیانگذار حماس در سال ۱۳۶۶ بود.
خلیل الحیه در شهریور ۱۴۰۴ از یک سوءقصد که او و دیگر رهبران حماس را در دوحه قطر هدف قرار داده بود، جان سالم به در برد. در این حمله پسرش همام و سه محافظش کشته شدند. یک هفته قبل از حمله دوحه، عزام، پسر چهارم خلیل الحیه، در یک حمله هوایی در غزه کشته شد.
اسامه، بزرگترین پسر خلیل الحیه، در سال ۱۹۹۳ همراه با خانوادهاش در حمله اسرائیل به منزلش در غزه کشته شد و چند سال قبل از آن نیز در حملهای دیگر تعداد زیادی از خویشاوندان خلیل الحیه کشته شدند.
تعداد زیاد افراد قربانی در داخل خانواده الحیه، موجب شد که نام او در میان اعضای حماس، بیشتر مطرح شود، و بعد از آزادی یحیی سنوار از زندان، به یکی از مقربان او تبدیل شود.
در انتخابات پارلمانی سال ۱۳۸۵، خلیل الحیه به مواضع تند خود بر ضد دولت خودگردان فلسطینی محمود عباس مشهور شد، که آن را «نامشروع» تلقی میکرد و هرچه زودتر باید از آن خلاص شوند.
بعد از آغاز انقلاب مردم سوریه در سال ۱۳۹۰، و حمایت حماس از مردم سوریه در برابر رژیم بشار اسد و سپس قطع روابط حماس با جمهوری اسلامی، خلیل الحیه از کسانی بود، که خواهان احیای رابطه با حکومت ایران و بنای دوباره همکاری با حزبالله لبنان شده بود.
او به همراه صالح العاروری (که از بنیانگذاران گردانهای عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، بود و توسط اسرائیل کشته شد) پروژه بازسازی روابط با جمهوری اسلامی را رقم زدند؛ پروژهای که به شدت مورد حمایت یحیی سنوار بود.
فراتر از این خلیل الحیه نه فقط در پی اعاده روابط با جمهوری اسلامی بود، بلکه برای زمینهسازی چنین بازگشتی به دامان رژیم ایران، در سال ۱۴۰۱ همراه با هیئتی از حماس، به دمشق سفر کرد و با بشار اسد دیدار نمود. دو سال بعد، یعنی حدود ۱۶ ماه بعد از حمله تروریستی ۷ اکتبر به اسرائیل، الحیه در تهران بود و با علی خامنهای دیدار کرد.
حرکت در خط یحیی سنوار
خلیل الحیه مانند بسیاری دیگر از اعضای دفتر سیاسی حماس در غزه، از جمله کسانی بود که سنوار پیش از حمله تروریستی ۷ اکتبر، از آنها خواسته بود برای «رسیدگی به امور خاص» غزه را ترک کنند. در آن زمان، کسی از اهداف سنوار برای ارسال این مجموعه به خارج از غزه خبر نداشت.
اما پس از حمله تروریستی ۷ اکتبر حماس و شبهنظامیان فلسطینی به اسرائیل، خلیل الحیه مأمور توجیه این حمله در خارج از غزه شد، و در حمایت از کارهای یحیی سنوار، سنگ تمام گذاشت. به همین منظور، در رقابت با خالد مشعل، در انتخابات اخیر رهبری حماس، بیشتر از سوی افراد نزدیک به یحیی سنوار مورد حمایت قرار گرفت.
در طول جنگ اخیر غزه و بعد از آن، خلیل الحیّه چه در داخل و چه در خارج غزه، مدافع تصمیم حمله سنوار و فرماندهان عزالدین قسام (شاخه نظامی حماس) در حمله تروریستی ۷ اکتبر باقی ماند، تا اینکه او به همراه نزار عوض الله، دبیر فعلی جنبش حماس، به یکی از تأثیرگذارترین چهرهها در تصمیمگیریهای سرنوشتساز در مذاکرات پیچیده بعد از آتشبس غزه و طرح «صلح ترامپ» از سوی حماس تبدیل شدند.